Kryetari i Komisionit Ulsi Manja: Tani, do t’ia kaloj zonjës Bylykbashi fjalën për të bërë një relatim në emër të komisionit, me qëllim, që gjërat që ju i keni të shkruara në raport, të kemi mundësi të dalin edhe nëpërmjet pyetjeve të kolegëve.
Deputete Aulona Bylykbashi: Faleminderit kryetar, i nderuar Inspektor i Lartë i Drejtësisë. Komisioni për Çështjet Ligjore dhe Administratën Publike në përmbushje të funksionit të tij kushtetues, të mbikëqyrjes parlamentare, shqyrtoi raportin vjetor për vitin 2025 të Inspektorit të Lartë të Drejtësisë. Inspektori i Lartë i Drejtësisë është një prej institucioneve themelore në arkitekturën kushtetuese të reformës në drejtësi. Roli i tij në garantimin e përgjegjshmërisë, integritetit dhe standardeve profesionale të magjistratëve është një komponent i domosdoshëm për forcimin e besimit të qytetarëve tek sistemi i drejtësisë. Nga analiza e komisionit rezulton se gjatë vitit 2025, ILD ka vijuar procesin e konsolidimit institucional dhe ka bërë progres të dukshëm në disa drejtime të rëndësishme. Në mënyrë të veçantë, vlerësohet pozitivisht fakti që shumica e rekomandimeve të Kuvendit për vitin 2025 janë zbatuar, ose janë në proces zbatimi. Në fakt, nga tetë rekomandime, shtatë janë të zbatuara plotësisht, të përmbushura, dhe një është i përmbushur pjesërisht. Janë ndërmarrë hapa konkretë për formalizimin e monitorimit të rekomandimeve të inspektimeve, për zhvillimin e raporteve analitike mbi ankesat e marra, për forcimin e transparencës institucionale si dhe për avancimin e procesit të dixhitalizimit të veprimtarisë së institucionit. Gjithashtu, komisioni vlerëson orientimin gjithnjë e më të madh të Inspektorit të Lartë të Drejtësisë drejt inspektimeve tematike, analizës së problematikave sistemike dhe përdorimit të të dhënave statistikore si bazë për planifikimin e veprimtarisë inspektuese. Raporti tregon se gjatë vitit 2025 janë administruar mbi 3200 ankesa, duke reflektuar kështu një nivel të lartë të besimit të qytetarëve te ky mekanizëm institucional. Një pjesë e konsiderueshme e tyre lidhen me vonesat procedurale, arsyetimin e vendimeve dhe cilësinë e administrimit të drejtësisë, çka evidenton se sfidat kryesore të sistemit vazhdojnë të jenë më tepër të natyrës strukturore sesa individuale. Në të njëjtën kohë, komisioni vëren se veprimtaria e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë nuk duhet të vlerësohet vetëm në bazë të volumit të çështjeve të trajtuara, por mbi të gjitha në bazë të ndikimit real që inspektimet dhe rekomandimet e tij prodhojnë për përmirësimin e funksionimit të sistemit të drejtësisë. Dhe në këtë drejtim mbeten ende sfida të rëndësishme. Vakancat në trupën e inspektorëve vijojnë të ndikojnë drejtpërdrejt në kapacitetet institucionale dhe në kohëzgjatjen e procedurave. Procesi i dixhitalizimit, megjithëse ka hyrë në një fazë të rëndësishme të zhvillimit, kërkon një përshpejtim të mëtejshëm. Po kështu mbetet e nevojshme forcimi i bashkëpunimit ndërinstitucional me organet e qeverisjes së sistemit të drejtësisë, veçanërisht në drejtim të aksesit në sistemet elektronike dhe ndjekjes së zbatimit të rekomandimeve të inspektimeve. Komisioni vlerëson se një pjesë e problematikave të evidentuara nga Inspektori i Lartë i Drejtësisë nuk burojnë vetëm nga veprimtaria e vetë institucionit, por lidhen edhe me sfida më të gjëra të sistemit gjyqësor, siç është ngarkesa e lartë e gjykatave dhe prokurorive, vakancat, administrimi procedural dhe menaxhimi i çështjes. Në këtë kuadër, komisioni kushton një rëndësi të veçantë zhvillimit të mekanizmave të matjes së impaktit të rekomandimeve, përdorimit të metodologjive bazuar në analizën e riskut, forcimit të kapaciteteve analitike dhe krijimit të sistemeve moderne të monitorimit të performancës institucionale. Një aspekt me rëndësi të veçantë është edhe dimensioni europian i veprimtarisë së Inspektorit të Lartë të Drejtësisë. Raportet e Komisionit Europian evidentojnë se institucioni ka konsoliduar rolin e tij në arkitekturën e reformës në drejtësi dhe ka kontribuar në mënyrë aktive në procesin e integrimit europian, veçanërisht në kuadër të kapitullit 23 dhe të mekanizmave të monitorimit të sundimit të ligjit. Në të njëjtën kohë, partnerët ndërkombëtarë vijojnë të theksojnë nevojën për forcimin e kapaciteteve institucionale, plotësimin e vakancave, standardizimin e procedurave të inspektimit dhe rritjen e efektivitetit të mekanizmave të përgjegjshmërisë. Komisioni i konsideron këto rekomandime si një orientim të rëndësishëm për zhvillimin e mëtejshëm të institucionit. Njëkohësisht, komisioni konsideron se ekziston ende hapësirë për rritjen e efektivitetit të veprimtarisë inspektuese, për forcimin e ndikimit të rekomandimeve dhe për zhvillimin e mëtejshëm të mekanizmave modernë të monitorimit dhe analizës së performancës në sistemin e drejtësisë. Faleminderit!
Kryetari i Komisionit Ulsi Manja: Po, faleminderit zonja Bylykbashi. Tani mbledhja është e hapur për pyetje. Kush ka pyetje, ose nëse ka edhe pyetje, edhe diskutim bashkë, ju lutem, po fillimisht për pyetje. Kush ka pyetje? Ne kemi patur raportim këtu në komision edhe Këshillin e Lartë Gjyqësor, edhe Këshillin e Lartë të Prokurorisë, edhe Prokurorin e Përgjithshëm. Tani kemi Inspektorin e Lartë të Drejtësisë sot. Kush ka pyetje dhe kush ka ndonjë merak? Është i lirë. Jo, Zegjineja po pret ta fillojë dikush tjetër përpara e ta marrë fjalën nga mesi. A kupton? Kështu që opozita pret të dëgjojë të gjithë ne, pastaj të bëjë pyetje dhe me sa shoh unë s’do ketë pyetje hiç. Jo, s’ka rëndësi, ti merre fjalën.
Deputete Aulona Bylykbashi: Në fakt, unë kam vetëm një pyetje që lidhet edhe me atë që u vu re nga raporti. Shihet një numër i lartë i ankesave drejtuar institucionit tuaj që, ashtu siç e thashë edhe në relatim, nga njëra anë tregon një rritje të besueshmërisë së qytetarëve tek ky institucion, por nisur nga shqyrtimi që i keni bërë këtyre ankesave, a kemi një analizë apo të dhëna përfundimtare nga vendimet e marra për këto ankimime, të cilat, kërkojnë një zgjidhje apo një referim edhe me një bashkëpunim më të ngushtë me institucionet e tjera të drejtësisë për të përmirësuar pastaj procesin gjyqësor në funksion të marrjes së një drejtësie më të shpejtë në kohë, dhe më të drejtë për qytetarët? Sepse edhe nga raporti vihet re që ky bashkëpunimi, me institucionet e tjera, me KLGJ-në, me KLP-në, me Prokurorin e Përgjithshëm, duket sikur është një bashkëpunim akoma në terma formal, pra në një thirrje reciproke në grupe pune, pa të dhëna. Më konkretisht cilat janë rezultatet e këtij bashkëpunimi, cilat janë fushat në të cilat keni bashkëpunuar? Por është shumë e rëndësishme që këtë bashkëpunim ta shikojmë në këtë kuadër, pra në kuadrin e të dhënave të nxjerra nga vendimet e ankimimit, dhe se si? Cilat janë këto dhe pastaj se si referohen në këtë bashkëpunim për të ndikuar pastaj tek procesi normal i vendimmarrjeve gjyqësore, që kryesisht lidhet me dhënien e drejtësisë në një kohë të rregullt, në një kohë të arsyeshme. Faleminderit.
Kryetari i Komisionit Ulsi Manja: Po, zoti Metani.
Inspektori i Lartë i Drejtësisë Artur Metani: Faleminderit, e nderuar deputete. Përgjigjja e shkurtër është jo, por në fakt më pëlqen shumë ideja dhe s’e kisha menduar kështu si e ngritët ju. Dhe është një nga gjërat që duhet të bëjnë institucionet e drejtësisë. Pra, ky lloj raportimi, problematikat që ne i ngremë, së pari duhet të diskutohen me njëri-tjetrin para se të vijnë këtu, mendoj unë. Pra, si me thënë, edhe nëse janë kompetenca të ndara, ILD, KLGJ, KLP, gjithsesi kemi gjuhë të përbashkët vlerash, mbi të cilat ne duhet të bashkohemi për të zgjidhur këto situata, me të cilat ne përballemi. Bashkëpunimi i vërtetë, është e vërtetë ajo që thoni, është më shumë formal sesa njerëzor, i natyrshëm. Kjo vjen për shumë arsye dhe s’është nevoja për të ndarë, domethënë, as përgjegjësi, se e tillë është marrëdhënia. Për hir të së vërtetës, është për të evidentuar përpjekjet e të gjithë institucionit. Domethënë, ne kemi qenë gjithmonë promovues dhe proaktivë për të thirrur mbledhjet e përbashkëta që në vitin 2022, për të folur për gjërat që na shqetësojnë. Janë bërë disa takime, për hir të së vërtetës nuk është se kanë qenë shumë frytdhënëse në këndvështrimin e prodhimit të një gjetjes së një gjuhe të përbashkët për shqetësimin që kemi. Por gjithsesi takimet po rivihen në lëvizje, edhe nëpërmjet asistencës që Bashkimi Evropian ka dhënë me misionet e veta për t’i facilituar këto lloj takimesh. Por mendoj që bashkëpunimi nuk është çështje ligji apo çështje “o e ke ose s’e ke!”. Domethënë dhe kjo është një gjë që do kërkojë kohën e vet, do kërkojë njerëzit e vet, do kërkojë praktika të reja, është një gjë në zhvillim. Për t’u kthyer prapë te pyetja juaj, një nga gjërat që unë mendoj se duhet të bëjmë dhe ndoshta do e bëjmë tani pas kësaj ideje që ju mua më dhatë, të paktën, është që këto lloj shqetësimesh që ne kemi, duhen bërë pjesë e diskutimeve me njëri-tjetrin. Pra, nëse Inspektori i Lartë i Drejtësisë ka shqetësim në raport me pamundësinë e vet për të zgjidhur ankesat që drejtohen nga qytetarët për kohëzgjatjen e proceseve gjyqësore, të cilat nuk përbëjnë domosdoshmërisht shkelje disiplinore, atëherë janë gjëra për të cilat duhet të marrë masa, duhet t’i listojë, ose të paktën t’i adresojë KLGJ, KLP apo Prokurorisë së Përgjithshme nëpërmjet mekanizmave të veta. Pra, në këtë frymë mendoj që është një ide shumë e mirë, që vetë institucionet të mblidhen dhe të flasin për këtë situatë. Faleminderit.
Kryetari i Komisionit Ulsi Manja: Po, pyetje tjera? Po, zonja Çaushi.
Deputete Zegjine Çaushi: Për ta vazhduar atë që tha zonja Bylykbashi, i bie që raporti ndërmjet Inspektorit tëe Lartë të Drejtësisë, Këshillit të Lartë Gjyqësor, Këshillit të Lartë të Prokurorisë dhe Prokurorisë së Përgjithshme nuk ka raport mirë ose nuk ka raport fare derisa nuk është arritur të hartohet edhe protokolli i bashkëpunimit. Kështu, të paktën, e shoh unë nga ajo çka dhe ju thatë pak më përpara. Pyetjen e dytë e kam përsa i përket ankesave. Pyetja e parë: çfarë bashkëpunimi keni me këto institucione? Çfarë e ka penguar këto institucione për të arritur të zbatojnë ose të hartojnë protokollin e bashkëpunimit? Se ju thatë që kemi bërë mbledhje, por nuk kanë funksionuar dhe nuk kemi arritur asnjë gjë nga këto mbledhje, të paktën kështu u kuptua nga ana ime. Pyetja e dytë ishte përsa i përket ankesave. Duke qenë se shumica e ankesave lidhen me vonesat proceduriale dhe vendimmarrjen, cilat do të jenë prioritetet e inspektimit për vitin 2026? Pyetja e tretë: A mendoni se nevojiten ndryshime ligjore për t’i bërë rekomandimet e ILD-së më detyruese? Faleminderit.
Inspektori i Lartë i Drejtësisë Artur Metani: Po, faleminderit zonja Çaushi. Pyetjen e parë ndoshta u shpreha unë gabim, por nuk kisha ndërmend dhe nuk është e tillë, që bashkëpunimi nuk funksionon. Bashkëpunimi duhet të ishte më efikas, se është shumë e rëndësishme kjo ndarje. Pra, ne e bëjmë detyrimin ligjor, takohemi, diskutojmë, por çështja është që përtej këtij detyrimi ligjor ka dhe motivim individual, që jo gjithmonë e gjej të shprehur nëpër mbledhje apo nëpërmjet formës së bashkëpunimit, që duhet të kenë këto organe qeverisjeje. Dhe kjo nuk është çështje e organeve të drejtësisë, është e jona. Tani duhet të jemi edhe të ndërgjegjshëm me atë që ndodh. Domethënë, kjo është një veçori që nuk është vetëm për ata që punojnë tek organet e drejtësisë. Padyshim, takimet duhet të ishin më efikase, por fakti që institucionet takohen, fakti që edhe zgjidhin gjëra, tregon që edhe funksionon. Por duhet të ishte shumë më efikas, duke e parë këtë në raport me nevojat që ka sistemi, në raport me nevojat që ka shoqëria sot dhe në raport me kulturën e re institucionale, që duhet të prodhojnë institucionet, domethënë, jo thjesht institucionet e drejtësisë. Por kjo shkon përtej. Ky është një mendim i imi për këtë që diskutojmë. Së dyti, prioritetet e inspektimeve, ne i kemi përcaktuar në kalendarin që është miratuar në janar të vitit 2026, ndonjë gjë e ceka, por dua t’ju tregoj, se si i përzgjedhim ne temat e inspektimit. Së pari, i përzgjedhim nga analiza e objektit të ankesave që i drejtohen Inspektorit të Lartë të Drejtësisë, pra për çfarë ankohen qytetarët më shumë. Së dyti, marrim parasysh edhe informacionet që na vijnë nga gjykatat dhe nga Prokuroria, informacion periodik që ne i kërkojmë gjykatave dhe Prokurorisë për të parë problematikat që hasin ata. Së treti, nëpërmjet burimit të informacionit, edhe nga institucionet e tjera, pra kur ata propozojnë inspektime tematike, siç ka qenë rasti i këshillave, Prokurorisë së Përgjithshme, apo nëse ka ankues që ngre një problem, apo fenomen në sistem, ne prapë e trajtojmë në mbledhjet me inspektorët, edhe duke pasur parasysh burimet njerëzore që kemi, kohën, llojin e inspektimit, arrijmë te kalendari, i cili është publik në faqe. Këtë vit kalendari parashikon 9 inspektime tematike, të cilat në këndvështrimin tonë prekin themelin apo thelbin e shqetësimeve që kanë qytetarët nga kohëzgjatja tek planifikimi i seancave gjyqësore, efektiviteti i punës së magjistratëve nëpër seanca, e kështu me radhë. Në lidhje me vazhdimin e pyetjes së dytë: a ka nevojë për ndryshime ligjore për t’i bërë detyruese rekomandimet? Në fakt, është cekur edhe në diskutime të mëparshme. Personalisht, mendoj jo, sepse rekomandimi është rekomandim, domethënë, lidhet me atë që thashë në fillim, domethënë, përtej detyrimit ligjor, institucionet duhet të kenë dhe motivimin për të bërë gjërat dhe jo çdo gjë zgjidhet me detyrim, jo çdo gjë zgjidhet me forcë. Gjërat zgjidhen me besim tek puna e njëri-tjetrit dhe me marrëdhënie institucionale njerëzore korrekte, se duhet të marrim edhe inversin, nëse rekomandimet që prodhon institucioni i Inspektorit të Lartë të Drejtësisë mund të ishin problematike. Pra, si me thënë, procesi i rekomandimeve që nxjerr Inspektori i Lartë i Drejtësisë duhet të jetë proces konsulte me institucionin, që zbaton rekomandimet. Duhet të jetë proces dinamik i plotësimit të tyre apo edhe ndryshimit të tyre, nëse institucionet gjejnë shkak a vështirësi për t’i plotësuar. Si me thënë, është një gjë që është e vështirë që të jetë e detyrueshme me ligj ndjekja e rekomandimeve që nxjerr institucioni i Inspektorit të Lartë të Drejtësisë në këndvështrimin tim personal. Por gjithsesi, ndoshta kjo kërkon një analizë më të thellë, por reagimi i parë i imi për këtë pyetje ky ishte.
Kryetari i Komisionit Ulsi Manja: Po e ka kërkuar fjalën për pyetje kolegu Komici.
Deputet Olsi Komici: Faleminderit kryetar, i nderuar zoti Metani. Tani, natyra e pyetjeve e ankimimeve që vijnë në institucionin tuaj kuptohet që ka larmishmëri. Ka ankimime që vijnë për korrupsion, për vendimmarrje të padrejta që në një farë mënyre interferojnë njëra-tjetrën. Pra, aty ku aludohet për vendimmarrje të padrejtë, në një përqindje të konsiderueshme lidhet edhe me faktin e korrupsionit. Gjithashtu, ka edhe ankimime të natyrës që vendime të ndryshme të gjykatave zbardhen me vonesë për arsye nga më të ndryshmet, qoftë të karakterit objektiv, qoftë edhe të karakterit subjektiv. Unë, në radhë të parë, do të doja të dija në lidhje me një perceptim tuajin apo me opinionin tuaj, qoftë të karakterit institucional apo edhe personal, nisur nga eksperienca mjaft e gjatë që ju keni në fushën e drejtësisë në institucione të ndryshme shtetërore. Pra, duke si të thuash, a keni bërë ndonjë analizë në lidhje me këtë raportin, po themi, pra ankimime në lidhje me korrupsionin apo me vendimmarrjet, pra, të padrejta, në raport me vendimmarrjet tuaja? Dhe ajo çka më intereson mua më shumë është si shkon ajo balanca e perceptimit të publikut, pra kthimi i besimit të drejtësisë te publiku, si shkon ky raport, domethënë, cili është perceptimi i publikut në opinionin tuaj nga analiza e apo nga vendimmarrjet që ju keni bërë në lidhje me ankesat e kësaj kategorie? Dhe pyetjen e dytë e kisha në lidhje me backlog-un, që në fakt është një gangrenë në institucionet e drejtësisë, qoftë në Prokurori apo edhe në gjyqësor. Marr shkas nga fakti i elementit të zbardhjes së vendimeve. Do të doja një opinion tuajin, domethënë, si mund të veprohet, ose ndonjë një procedurë, ndonjë element ndihmues, nisur edhe nga eksperienca juaj më shumë, që mund ta ndihmojë uljen e backlog-ut. Faleminderit.
Inspektori i Lartë i Drejtësisë Artur Metani: Atëherë, në lidhje me pyetjen e parë, sipas ligjit, çdo vendimmarrje e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë është e ankimueshme pranë këshillave, pranë Këshillit të Lartë të Prokurorisë, nëse ankesa është për prokuror, apo pranë Këshillit të Lartë Gjyqësor, nëse ankesa është për gjyqtar. Inspektori i Lartë i Drejtësisë ka bërë një fushatë shumë të madhe ndërgjegjësuese për dy gjëra: e para, që i ka kërkuar çdokujt, çdo qytetari, institucioneve dhe çdokujt të interesuar tek punët e drejtësisë të paraqesë ankesë. Pse? Është e rëndësishme të paraqitet ankesë, sepse vetëm nëpërmjet kryerjes së këtij procesi, ankuesi ka të drejtë, së pari, të marrë informacion për atë që po ndodh brenda zyrës së Inspektorit të Lartë të Drejtësisë me trajtimin e ankesës dhe së dyti, i lind e drejta për të ankimuar vendimmarrjen e ILD-së, nëse ngelet i pakënaqur me vendimmarrjen e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë, sepse kjo është mënyra e vetme për ta bërë institucionin të kontrollueshëm. Dhe vërej me kënaqësi, që edhe numri i ankesave që qytetarët kanë ndaj vendimmarrjes së Inspektorit të Lartë të Drejtësisë, në kuptimin e ankimimit që bëjnë në Këshilla, nuk është një numër i vogël. Po po ashtu, jam i kënaqur nga ana tjetër, që në asnjë rast Këshillat nuk kanë, siç e evidentova më sipër, as Këshillat, as Kolegji i Posaçëm i Apelimit, kur e ka pasur mundësinë, apo GJEDNJ, në ato raste që ka pasur shqyrtim, nuk kanë kthyer procedura të kryera nga Inspektori i Lartë i Drejtësisë, si të paplota, si joprofesionale, si me standarde të dyfishta. Dhe për mua kjo është më e rëndësishmja. Në 8 mijë e ca ankesa që i ka drejtuar Inspektori i Lartë i Drejtësisë në këto gjashtë vite, nuk ka asnjë rast që të evidentojë që Inspektori i Lartë i Drejtësisë ka mbajtur standarde dyfishta në rastin X apo rastin Y. Dhe kjo lidhet edhe me atë që ju e vazhdoni pyetjen, raporti i perceptimit publik për Inspektorin e Lartë të Drejtësisë. Nuk e di cfarë kishit parasysh, si është raporti i perceptimit publik për Inspektorin e Lartë të Drejtësisë, apo ndoshta e kuptova gabim? Ah, ok! Në lidhje me sistemin e drejtësisë, edhe kjo është një gjë që do mekanizëm, do metodologji dhe do sigurisht institucione të tjera, që e kryejnë këtë proces. Për mua dhe inspektorët që punojnë në zyrën e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë është dhe ka qenë e rëndësishme, që nga dita një e deri më sot, të zbatojmë atë që kemi detyrim. Pra, atë detyrim që ka përcaktuar protokolli kushtetues dhe ligji. Nëse ky mekanizëm që ka zgjedhur ligjvënësi, duke miratuar ndryshimet kushtetuese dhe ligjore, do kthehet pastaj në perceptim të rritur publik, kjo është çështje tjetër. Por Inspektori i Lartë i Drejtësisë po zbaton rigorozisht atë detyrim që ka përcaktuar Kushtetuta dhe ligji dhe kjo pastaj ndoshta ka nevojë për analizë më të hershme, nëse do prodhojë patjetër perceptim apo jo, të rritur për punën e sistemit të drejtësisë. Por në çdo rast, nëse mund ta zgjas pyetjen, sepse është shumë e rëndësishme, sistemi llogaridhënës ka dy komponentë shumë të rëndësishëm: përgjegjshmërinë dhe përgjegjësinë. Përgjegjshmëria lidhet me elementë, që kanë të bëjnë me emërimin e magjistratëve, me formimin fillestar të magjistratëve, me kontrollin e pasurisë së tyre, me rolin e gjykatave më të sipërme për të kontrolluar punën e gjyqtarëve-prokurorëve, me garancitë që duhet të kenë apo kontrollet për integritetin e magjistratëve nëpërmjet institucioneve përkatëse. Pra, pasi funksionon i gjithë ky sistem përgjegjshmërie, nëse diku çalon dhe nuk ecën, atëherë kalojmë te sistemi i përgjegjësisë dhe përgjegjësia është civile, penale, administrative. Dhe Kushtetuta dhe ligji kanë parashikuar mekanizma, të cilat vënë në lëvizje këto tre lloj përgjegjësish. Por nuk mund të kërkojmë zgjidhjen e situatave apo mosfunksionimin e një hallke nga përgjegjshmëria, domosdoshmërisht me zgjidhjen apo me përgjegjësinë disiplinore të magjistratëve. Kjo është shumë e rëndësishme për mua dhe prandaj them, raportet nëpërmjet institucioneve duhet të jenë më fleksibile, për të kuptuar pikërisht këtë rol që kemi dhe për të kontribuar aq sa mundemi, sepse jo gjithçka varet nga puna e institucioneve të drejtësisë. Varet nga, po them, nga infrastruktura, që kërkon një tjetër lloj bashkëpunimi, edhe me qeverinë, edhe me Kuvendin. Pra, si me thënë, është kompleks i gjithë ky proces. Prandaj është shumë e vështirë që të matet perceptimi në këndvështrimin tim, sepse situata është ajo që është, por është një mekanizëm shumë i madh që duhet të funksionojë i gjithi më së miri. Po të mos funksionojë një hallkë, ka efekt në të gjithë zinxhirin e punës së institucioneve të tjera. Faleminderit.
Kryetari i Komisionit Ulsi Manja: Faleminderit, zoti Metani, zoti Bylykbashi!
Deputet Oerd Bylykbashi: Faleminderit, zoti kryetar! Faleminderit për raportimin, i nderuar Inspektor i Lartë i Drejtësisë. Zoti Metani, ne për më pak se një muaj, bëjmë 10 vjet që miratuam me 140 vota reformën në drejtësi, ndryshimet kushtetuese, se më pas reforma në drejtësi devijoi nga ajo që u miratua. Edhe ajo që u miratua është me probleme, por megjithatë mori atë konsensus që mori atëherë dhe besoj që nuk ka ndonjë ekuivok këtu, qoftë duke u nisur nga kryetari, kemi qenë në të njëjtin komision të reformës së drejtësisë, por edhe të tjerë që kanë ndjekur qëndrimet e mia publike gjatë këtyre 10 viteve. Kritika ime kryesore ka qenë tek arkitektura e sistemit, në mënyrë specifike tek fragmentimi i sistemit të drejtësisë. Në fillim, madje, numri i akronimeve të institucioneve ishte i tillë që edhe eksperti më i mirë i harronte rrugës, nuk shkonte dot deri tek i fundit, por një pjesë u shkurtuan. Pra, sistemi do të ishte edhe më i thërmuar sesa ky që kemi sot. Dhe një nga problemet që do të prodhonte, pra, ulur në tryezë, ta shihje në letër, këto institucione, nëse s’do hyjnë në konflikt, do t’u duhet kohë të gjejnë fjalën me njëra-tjetrën. Ku e kam unë, ku e ke ti? Kur ta çojë dikush, do ta zbatojë tjetri apo jo, është çështje tjetër. Dhe nga ajo që ju raportoni, nuk është hera e parë, por është e disata herë, por edhe nga përgjigjet që ju dhatë, pra, kuptohet një lloj, po themi, pra, kuptohet pikërisht njëlloj frustracioni në ushtrimin e në nevojën për të ushtruar një detyrë kaq të rëndësishme. Pra, ju praktikisht jeni si një nga ato elementet kyç të sistemit. Debati për inspektorin që dilte jashtë, pra, të ishte një institucion i veçantë, shumë i vjetër, shumë më i vjetër sesa 2016-ta, heqja nga Ministria e Drejtësisë e pjesës, pra, te mbetja në pjesën e sistemit të magjistraturës për të qenë më i pavarur. Por ja ku jemi. Pra, ju bëni rekomandime dhe më pas vendosin të tjerë do ta bëjnë apo jo. Ju thoni që ka bashkëpunim, por mbetet tek pjesa formale, më pas nuk ka ndjekje. Pra, edhe unë jam dakord me atë që thoni ju. Dy gjëra, pra jo vetëm që është e brendshme, nuk është vetëm që je i detyruar të bashkëpunosh në nivele kaq të larta kushtetuese, është dhe nder që ta ushtrosh atë funksion dhe pjesa e saj është të jesh aktiv që ky sistem të funksionojë edhe më mirë se ç’është shkruar. Kështu e besoj unë dhe kjo ka qenë një nga shpresat që, pavarësisht një dizajni të keq kushtetues të sistemit të drejtësisë, vullneti i përgjithshëm dhe individuali i mirë do ta bënte të plotësonte boshllëqet. Por, me sa duket, jemi këtu ku jemi dhe kemi këtë situatë. Gjithashtu, jam dakord me atë që thoni ju. Ndoshta s’është e domosdoshme të ndryshojmë ligjin, sepse neve vazhdimisht gjejmë si recetë ndryshimin e ligjit. Është shumë e vjetër si shprehje, rreth 25 vite e vjetër, shprehje e një organi tjetër, jo për këtë, por për çështje të tjera, thoshte: “Ndryshimi i ligjit nuk është recetë për të zëvendësuar mungesën e vullnetit të mirë. Sado ne mund të shkruajmë, do të ketë përsëri, do të kemi ligje më pas të tmerrshme që kapërcejnë dhe aktet nënligjore më të detajuara. Ne nuk mund ta bëjmë këtë. Bëhet i thyeshëm, i pazbatueshëm, etj. Megjithatë, ka një numër shumë të lartë ankesash që vijnë tek ju dhe ndoshta kur ju nuk ktheni përgjigje, pra, një pjesë është diskutimi im, janë konstatime, do të shpreh se ne mund të bëjmë pyetje vazhdimisht nga një raportim tek tjetri, nuk ndodh gjë. Ajo që për shembull, unë dua të kuptoj është sa pjesë e këtyre ankimeve që vijnë, pra, ju i filtroni, i analizoni, janë ankime për mënyrën si funksionon sistemi i drejtësisë dhe sa janë se në fund fare sistemi, jo sistemi i drejtësisë, sistemi, po themi, le të themi, administrata, shteti i ka detyruar njerëzit të përplasen në një sistem që në fund të fundit mbetet “grykë shishe”. Gjyqësori i tillë është minimalisht për shkak të procedurave, është më i shtrënguar, nuk është kaq i shkathët në zgjidhjen e problemeve, përndryshe do të bënte gabime. Pra, janë detyruar të shkojnë aty të përplasen në një sistem, i cili ngarkohet e ngarkohet e ngarkohet dhe në fund fare nuk e kuptojnë më ku e kanë hallin. Pra, ju sa kuptoni nga ky lloj, ky volum, ju thatë 8 mijë ankesa në gjashtë vite, ndërkohë që referoheni në një numër tjetër prej 3 mijë e ca janë të vitit. Pra, në gjashtë vite janë mbi 8 mijë dhe rreth 3 mijë janë të fundit. Pra, numrat janë shumë të lartë. Nuk gjendet dot zgjidhja tek ILD-ja, nuk zgjidhet tek gjyqësori duke çuar çdo gjë atje. Pra, përplasen njerëzit tek gjyqësori, pastaj kërkojnë hallin. Dikur e kërkonin tek vetingu. Vinin ankesa për të kërkuar zgjidhjen, kërkonin zgjidhjen tek vetingu. Më pas, tani është tek SPAK-u, ndoshta do të jetë Inspektori i Lartë i Drejtësisë, kudo do të spostohet gjithmonë fokusi. Problemi, në fakt, është diku tjetër. Pra, njerëzit detyrohen të shkojnë tek gjyqësori. I kërcet një gjobë shumë e thjeshtë, nuk gjen zgjidhje. Mundësinë për të ankuar s’e ka kollaj, e ka të vështirë barrën. Ka dhe perceptimin që është i tmerrshëm. Hyrja në sistemin e drejtësisë është si ai shkrimi tek “Ferri i Dantes”: “Lini çdo shpresë ju që hyni këtu”. E ke mbyllur historinë. Është shumë e thjeshtë. Nëse bën dikush llogarinë që i duhen sot 16 vite që të mbarojë procesin, pastaj vjet ishte përmirësuar me 16 ditë, tani mund të jetë përmirësuar edhe me ca ditë të tjera, pra, mund të ketë zbritur pak. E humbet shpresën kushdo që mendon që mund të gjejë një zgjidhje për lekë, për pronë, për një padrejtësi tjetër, çfarë, për një kontratë. Rreth dy të tretat e backlog-ut janë proces civil dhe administrativ, pjesa më e madhe civile dhe administrative, ndërkohë që pjesën tjetër e zë pjesa penale dhe SPAK-u është një fraksion. Ne flasim të gjithë për SPAK-un, në fakt, problemet janë të tjera. Tani, të gjithë ata janë në një proces civil ku palë janë dy persona që s’kanë lidhje me shtetin. Kur mendojnë ata që çështjen që kanë do ta zgjidhin pas 16 viteve, ata tmerrohen. Sigurisht që kjo do të çojë edhe më shumë ankesa tek juve, se në fund fare njëra palë mendon që është bërë padrejtësi e tjetër dhe ajo që ndodh. Po kemi një përkeqësim të sistemit, të performancës së sistemit. Nuk e di nëse juve jeni në gjendje, por sigurisht që mua më intereson të kuptoj pse në gjithë këto çështje të shqyrtuara, mbi 1600 çështje të shqyrtuara prej jush, janë vetëm 13 procedime dhe vetëm 8 magjistratë të çuar. E kuptoj që shpeshherë nuk ka prova, ashtu i është mbledhur shpirti dhe nuk durojnë dot më atë padrejtësi që po heqin. Ne nuk kemi pafundësi gjyqtarësh. Zgjidhja nuk është, ndoshta unë e kuptova kështu, që nuk është vetëm masa më e rëndë disiplinore, pra, duhet edhe të kuptojnë gjyqtarët që duhet të ndryshojnë kurs eventualisht ose prokurorët, por numri është i vogël. A është edhe për shkak se ju nuk gjeni që rekomandimet tuaja janë efikase, se KLGJ-ja dhe KLP-ja nuk ju përgjigjen? Sepse në qoftë se ky thërmim i sistemit që thashë përpara, pra, e bën herën e parë, herën e dytë, herën e tretë, vit pas viti sheh që nuk ka funksion, nëse duhet të mendojmë një zgjidhje tjetër të nivelit kushtetues apo jo, por nuk e di. Por ne duhet të kuptojmë prej jush, pra, këto numra të vegjël janë sepse realisht s’kanë prova apo në fund fare sistemi nuk prodhon gjë. Ia vlen të përballesh gjithë kohës me një sistem? Në fund fare ju do të bashkëpunoni me njëra-tjetrën dhe njëra dorë do të lajë tjetrën, nuk ka kush shpëton nga kjo. Domethënë vjen për shkak të kësaj dizajni që ju s’jeni përgjegjës në fund fare. Jeni një trupë, e cila si organ monokratik që ka një administratë, që ka persona me eksperiencë, profesionistë e tjerë brenda, por në fund fare përballeni me gjithë këto ankesa dhe në fund fare kjo prodhon kaq. Njerëzit që e shohin këtë raport nga jashtë thonë: “Po kaq u mbarsë mali dhe kaq prodhoi?”. Dhe kjo është çështje perceptimi. Nuk mund t’ia vëmë këtë Inspektorit të Lartë të Drejtësisë, është i të gjithë sistemit, e sistemit të drejtësisë. Ne jemi përpara një pothuajse një kronike vdekjesh të ngadalshme të paralajmëruar 10 vite përpara. Janë thënë të gjitha këto. Meqë ne duam t’i provojmë gjërat me formën e vështirë, duke përplasur kokën pas murit me rreth 200 mijë çështje në backlog, termi delikat në shqip është “mullar i çështjeve”. Të gjithë humbasin, nuk e kuptojnë më ku mund ta gjejnë të drejtën e vetë te ky sistem atje. Nuk e di çfarë mund të bëjë ILD-ja tek kjo çështje, por prapëseprapë duhet patjetër që, mirë keq, në qoftë se KLGJ-ja dhe KLP-ja, se ata në fund të fundit do të gjykojnë, s’janë dakord, ju nga ana tjetër duhet ta vendosni atë pjesë në vështirësi në maksimumin e vet. Pra, nëse kompliaçenca e tyre është e tillë që preferojnë të mos shkojnë në rezultate, ju bëni pjesën tuaj. Sigurisht që pjesë e zgjidhjes së gabuar është fakti që KLGJ-ja dhe KLP-ja kanë raportin shumë delikat midis magjistratëve dhe jo magjistratëve. 6 me 5, kufiri është shumë i lehtë për t’u kapërcyer, për të qenë në kontroll parlamenti, për rrjedhojë politika, jo trupa. Është shumë e thjeshtë dhe më pas aty mund të ndikohet se si do të jenë zgjidhjet përfundimtare edhe për rekomandimet tuaja. Domethënë, mund të flasim pafund për këtë çështje, por unë desha të fokusoj, pra, nga ato elemente që mundet, mendoni që mund të më jepni një përgjigje, do ta mirëprisja, por desha të vë në pah një fakt që jemi 10 vite më pas. Vërtet, reformat kërkojnë vite, por në qoftë se na duhen edhe 10 vite të tjera dhe të gjithë kemi maksimumi 10 deri në 30 vite jetë aktive profesionale, dhe njerëzit nuk mund të presin dot pafundësisht që një sistem të funksionojë dhe ta mendojnë qysh sot që të lejnë trashëgimi mënyrën se si zgjidhet një çështje ose si do të zgjidhet, se ata vetë nuk do të arrijnë fundin, pavarësisht se janë ata ankuesit. Faleminderit.
Kryetari i Komisionit Ulsi Manja: Po, faleminderit zoti BylykBashi, zoti Metani. Keni për të kthyer një përgjigje për zotin Bylykbashi për ato që ju i konsideroni pyetje.
Inspektori i Lartë i Drejtësisë Artur Metani: Zoti Bylykbashi bëri një panoramë, në fakt, edhe të perceptimit publik, edhe të mendimit personal për arkitekturën dhe për situatën në të cilën gjendet sistemi i drejtësisë sot. Kishte edhe politikë, jo në kuptimin e keq, por kishte edhe politikëbërje aty, kishte edhe kushtetueshmëri, pra, të drejtë kushtetuese, kishte edhe mendim. Pra, është e vështirë t’i përmbledh ato që tha, por në 2-3 gjëra që unë munda të fiksoj, me ca bie dakord me zotin Bylykbashi, me disa nuk bie dakord edhe personalisht. Për shembull, mendoj që arkitektura e sistemit të drejtësisë është më e mira që ne mund të bënim, pikërisht për ndarjen dhe balancimin e pushteteve nëpërmjet organeve të drejtësisë. U prodhuan shumë organe dhe ndoshta këtu duhet të ishin marrë masat, sepse organet duheshin plotësuar me njerëz, por kjo është çështje tjetër në këndvështrimin tim. Po flas për arkitekturën në kuptimin kushtetues. Është një arkitekturë e cila nuk mundëson asnjë institucion të jetë më i fuqishëm se tjetri. Çdokush kontrollon punën e gjithkujt dhe për mua kjo është shumë e rëndësishme. E dyta, situata ndoshta e parë edhe nga jashtë mund të jetë ashtu si thatë ju, pra, si me thënë, u mbars mali dhe polli, nga 1 mijë e 600 ankesa prodhoi 8 procedime disiplinore, ndërkohë që nuk është kështu. Sepse unë prandaj e bëra edhe prezantimin, që e para janë trajtuar 1 mijë e 600 ankesa, janë verifikuar ato. Verifikimi i ankesave do të thotë që janë marrë 1 mijë e 600 praktika pune, 1 mijë e 600 letra janë nisur nga Zyra e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë te prokurori X, Y dhe i ka marrë praktikën e punës, i ka thënë do monitorohet, sipas protokollit kushtetues. 1 mijë e 600 herë prokurorët dhe gjyqtarët e kanë ndjerë që puna e tyre kontrollohet dhe për mua, nëse pastaj do ketë shkak për hetim disiplinor, apo më tej për procedim disiplinor, kjo varet edhe nga provueshmëria, edhe nga natyra e ankesës. Për mua është e rëndësishme dhe prandaj edhe raportet ndërkombëtare theksohet kjo, ne mendojmë që raporti apo mekanizmi i verifikimit të punës së gjyqtarëve funksionon, sepse funksionon edhe në mënyrë kushtetuese. Për mua është shumë e rëndësishme që Inspektori i Lartë i Drejtësisë, si institucion monokratik, është një institucion delikat, që kërkon në këndvështrimin tim, një pjekuri shumë të madhe demokracie e politikëbërje, jo vetëm raport me Kuvendin, por në raport me gjithë shoqërinë, sepse është një institucion, ku një person, një individ ka të drejtën e firmës për të filluar ose jo një hetim disiplinor. Patjetër ju bini dakord me mua, që një hetim disiplinor i nisur për shkak të motivimit publik, por në kundërshtim me kushtetutën, është mjet shantazhi për prokurorin dhe gjyqtarin dhe kjo është balanca e rëndësishme që ne po mundohemi të mbajmë, duke marrë përsipër edhe kosto. Edhe këtë që thatë ju, që u mbars mali edhe polli 1 mi, ndërkohë që e vërteta s’është kështu. Aq janë. 1 mijë e 600 procedura. Por dua ta ndaj me ju, sepse ky është momenti që unë mund të flas lirisht, me thënë të drejtën, sepse këtu nuk po bëjmë politikë, por janë mendime edhe personale, që vijnë nga 6 vite eksperiencë. Shiko, çdo ditë kemi debate me njëri-tjetrin, emocion edhe individual për një çështje dhe kur flas për presione, jo domosdoshmërisht flasim për presione politike, jo domosdoshmërisht flasim për presione mediatike e kështu me radhë, edhe presion kundër vetes, por presion edhe në kuptimin e shoqëror të fjalës, për një çështje që ti e kupton që nuk ke mundësi të ndërhysh, sepse s’ta lejon kushtetuta, edhe pse e di që mund të kishte qenë i tjetër lloj natyre vendimi nga gjyqtari prokurori. Dhe kjo është garancia më e madhe, që po mundohemi t’i japim gjyqtarëve dhe prokurorëve, që Inspektori i Lartë i Drejtësisë, kaq delikat si institucion, po mundohet të ruajë këtë balancë të rëndësishme kushtetuese, jo si benefit për ju gjyqtarët, prokurorët, por që ju të ndiheni të lirë që të ushtroni detyrën tuaj, por natyrisht të lirë jo vetëm nga politika, por edhe nga interesa tjera, financiare e kështu me radhë. Të konsolidosh këtë mentalitet tek trupa gjyqësore nuk ka lidhje vetëm me ushtrimin e kompetencave, është një pjekuri edhe shoqërore, që gjyqtarët do t’i arrijnë me kohë, se proces është dhe këtu jemi. Pra, për të qenë gjyqtar i mirë, është shumë e vështirë që gjyqtarët në këndvështrimin tim të kuptojnë, që janë 24 orë gjyqtarë, jo 8 orë gjyqtarë. Gjyqtar dhe prokuror është mënyrë të qeni, mënyrë të menduari, nuk është profesion. Por kjo është një gjë që e mendoj unë e ti, apo edhe ne të gjithë këtu bashkë, por jo të gjithë e mendojnë kështu dhe imponimi i këtij lloj mentaliteti me procedurë disiplinore do të bënte të kundërtën, do e bënte mjet shantazhi Inspektorin e Lartë të Drejtësisë. Për mua është shumë e kollajtë, edhe për të qenë i sinqertë, domethënë, që në 8 mijë ankesa, të kalohet në 8 mijë hetime disiplinore, ndoshta do të kisha arritur një perceptim publik më të mirë, por ama do e kisha kthyer institucionin në një mjet represioni, jo thjesht për vete, por edhe për ata që do vijnë pas meje. Për mua është shumë i rëndësishëm standardi, jo vetëm për punën që ne po ngremë sot, por edhe për ata, që do mundohen ta zhbëjnë nesër. Dhe unë këtë do të doja që ky komision të vlerësonte, në raport me punën që bën Inspektori i Lartë i Drejtësisë, se padyshim po të shkojmë në perspektivë publike, ke bërë kaq ankesa, është e humbur beteja, sepse situata nuk flet në favor të organeve të drejtësisë, jo për fajin e tyre, ose jo domosdoshmërisht për fajin e tyre. Ne shkojmë, kontrollojmë gjyqtarë dhe prokurorë për kalimin e afateve për zbardhjen e vendimeve dhe kur shkojmë atje, nuk kemi ku ulemi, se s’ka vend, dosje plot dhe tani, edhe në pikëpamje njerëzore, si mund të nis unë një hetim disiplinor kur unë po e shoh që ai s’ka mundësi njerëzore ta zbardhë një vendim? Si mundet? Domethënë, unë nuk e di. Dhe këtë po mundohemi të bëjmë, që në rast se ne e shohim neglizhencë nga puna e gjyqtarit dhe prokurorit në vonesa për zbardhjen e vendimeve, atëherë ndërhyjmë edhe fort. Kemi çuar një numër të madh magjistratësh për shkarkime, edhe pse Këshillat kanë vlerësuar që nuk e meritojnë shkarkimin, por ama në asnjë rast Këshillat nuk kanë thënë që procedimi disiplinor është i pabazuar, për t’i dhënë mesazh magjistratëve që këto lloj shkeljesh do të vijnë. A mund të bëhet më shumë? Po, po, po, padyshim mund të bëhet më shumë dhe prandaj unë kam kërkuar që në vitin 2022 rol më të madh të Kuvendit, dakord, të monitoroni punën, por ne kemi nevojë të flasim. Ne kemi nevojë të ndajmë, ne kemi nevojë të koordinojmë me njëri-tjetrin dhe ky komision apo një komision tjetër kudo, një mjet tjetër, mund të ishte mjeti më i mirë që edhe ne t’i shprehim, jo në kuptimin e kërkim llogarie, se llogaridhënia është tjetër proces, por ndarja e këtyre shqetësimeve dhe si mund ta ndihmojmë njëri-tjetrin, sepse çdo gjë nis nga besimi te njëri-tjetri, që puna që bëni ju këtu dhe puna që bëjnë ata atje nis nga bazamenti, ndershmëria dhe korrektesa me ligjin dhe vetëm kjo mund t’i shtyjë gjërat përpara, si në raport bashkëpunimi me institucionet e drejtësisë, por edhe në raport bashkëpunimi që kanë institucionet, drejtësia me Kuvendin. Po, është shumë e gjatë si thatë edhe ju.
Kryetari i Komisionit Ulsi Manja: Po, faleminderit zoti Metani.
Deputet Oerd Bylykbashi: Ju lutem, të shtoj një gjë të fundit. Pra, unë e di, jam dakord me atë që arsyeja pse u bë kjo lloj arkitekture ishte për të krijuar kontroll dhe balanca brenda sistemit, por u kapërcye në nivelin e kësaj. Sistemi është më i ndarë dhe i balancuar se ç’duhet, duke e bërë më të vogël raportin me pushtetin tjetër që është ekzekutivi dhe kjo e ka ekspozuar. Pra, nëse ju jeni element balance i brendshëm, unë do të kurseja, pra, në asnjë rast nuk do të sakrifikoja Inspektorin e Lartë të Drejtësisë, por mund të sakrifikoja një nga dy këshillat: një këshill i vetëm, një organ suprem i magjistratëve, i cili qëndronte ballë për ballë në të njëjtën kuotë, në të njëjtin nivel, kushtetues, por edhe aura që ka një institucion kushtetues, në raport me pushtetin tjetër, parlamenti qoftë, apo ekzekutivi, që është problemi i madh gjithmonë. Pra, në këtë aspekt, edhe kjo ka prodhuar më pas atë që kur administrata nuk ka frikë më nga gjyqësori se nuk i ndodh më gjë, nuk i kthehet më gjë mbrapsht, thjesht krijon padrejtësi. Padrejtësitë shkojnë në gjyqësor, njerëzit ankohen dhe i ngarkohet dhe sistemit. Në këtë logjikë e kisha. Faleminderit.
Kryetari i Komisionit Ulsi Manja: Ka pyetje të tjera? Kam një pyetje unë përpara se sa t’i them dy fjalë për raportin zoti Metani. Rezultatet e inspektimeve tematike dhe individuale i publikoni në faqen zyrtare të Inspektoratit të Lartë të Drejtësisë? Dhe e dyta, numri i madh i ankesave që doli këtu, që ka një numër relativisht të konsiderueshëm ankesash të mbartura, por dhe të reja dhe që zonja Bylykbashi e tha që mund të merret edhe si tregues i rritjes së besimit tek Inspektori i Lartë i Drejtësisë, por mund ta shohësh edhe në këndvështrimin tjetër të sëmundjes që ka sistemi. Pra, mund ta shohësh në të dy anët e medaljes rritjen e numrit të ankesave. Jam kurioz të di, nisur nga raste individuale të bëra publike në media që ka të bëjë me një nga shkaqet e ankesave që janë vonesat në arsyetimin e vendimeve dhe kam parë dhe arsyetime, vendime të arsyetuara në një kohë që vështirë se një njeri që i thotë vetes gjyqtar mund ta perceptojë dhe vetë. Çfarë thonë këta, kur i keni inspektuar? Jam shumë kurioz të di, përveç asaj që nuk kanë kushte pune se s’kanë ku ulen, edhe kjo është problematike e sistemit. Çfarë thonë kur intervistohen nga inspektorët tuaj pse shpallet një vendim me 18 muaj vonesë apo me një vit vonesë, për shembull? Arsyetohet se për të shpallur e shpallin në kohë ata. Jam shumë kurioz ta di këtë, një justifikim qoftë edhe njerëzor. Këto dy pyetje kam unë, pastaj do të them dy fjalë për raportin.
Inspektori i Lartë i Drejtësisë Artur Metani: Po, faleminderit kryetar. Atëherë, faqja e uebit, domethënë e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë, është shumë e pasur me informacionin që ju thatë. Pra, çdo inspektim tematik i përfunduar gjendet në faqen e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë, së bashku me rekomandimet, gjetjet e kështu me radhë. Inspektimet institucionale po kështu. Nuk gjenden inspektimet individuale, pra si me thënë, trajtimi i ankesave individuale, sepse janë konfidenciale, por sa i takon procesit të ankimimit, në faqen e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë ka një minikomentar, po e quaj, që i orienton qytetarët për kriteret e pranueshmërisë dhe llojin e vendimmarrjeve që jep Inspektori i Lartë i Drejtësisë, ilustruar me modele, për t’i shpjeguar qytetarëve që në cilat raste ankesa është e pranueshme ose në të kundërt arkivohet. Në çdo rast, faqja e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë ka çdo informacion që çdokush ka nevojë të marrë nga institucioni edhe pa patur mundësi ose pa detyrimin për të kontaktuar me Zyrën e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë. Mendoj që është një nga faqet më transparente që ka në organet e drejtësisë, të paktën. Së dyti, mbi numrin e ankesave, edhe unë bie dakord, që rritja e numrit të ankesave, jo domosdoshmërisht tregon edhe rritjen e besimit, jo domosdoshmërisht tregon atë që thatë ju, se mund të tregojë nga ana tjetër, se për shkak të rritjes së numrit të gjyqtarëve, fillon edhe rritja e numrit të procedurave gjyqësore, do të thotë prodhohen më shumë ankesa. Domethënë është shumë e vështirë të masësh arsyet se pse rritet numri i ankesave dhe ne nuk do të futemi në këtë lloj arsyetimi. Në raport me zbardhjen apo me vonesat, ne kemi bërë, për t’ju përgjigjur pyetjes suaj, një fjali është: ngarkesa e punës. Ne vonohemi për të zbardhur vendime, sepse ka ngarkesë pune, ka ngarkesë çështjesh, kështu me radhë. Diferenca që bëjmë ne është dhe mundohemi të kuptojmë ku është ngarkesë pune normale dhe ku është neglizhencë, si në planifikimin e seancave gjyqësore, si në kryerjen e procedurave apo seancave gjyqësore, si në zbardhjen e vendimeve me vonesë nga gjyqtarët. Dhe në ato raste kur ne mendojmë që ka neglizhencë nga ana e magjistratit, e cila padyshim ka sjellë edhe diskreditim të figurës së gjyqtarit, apo prokurorit, ne e kemi proceduar disiplinarisht. Për këtë arsye, edhe në këtë Komision kam deklaruar para dy vitesh për një inspektim tematik që bëmë në Gjykatën e Tiranës. Pikërisht këtë dua t’ju shpjegoj, mekanizmin se si funksionojmë, se si mundohemi të analizojmë neglizhencën dhe ngarkesën e punës reale që kanë gjyqtarët e prokurorët. Në Gjykatën e Tiranës bëmë një inspektim para dy vitesh besoj, për kohëzgjatjen e zbardhjes së vendimeve civile për një periudhë katërmujore, se donim të bënim një fotografim të atij momenti, pra për katër muaj çfarë ndodhi në Gjykatën e Tiranës me këtë proces, procesin e zbardhjes së vendimeve gjyqësore dhe dolën rezultatet, matëm numrin e gjyqtarëve të gjykatës, numrin e vendimeve që këta gjyqtarë zbardhin për një periudhë kohore të caktuar dhe sipas asaj analize doli që për një periudhë, zbardhja me vonesë e vendimeve fillonte nga dita 21, pra një ditë mbasi ka kaluar afati që parashikon kodi, deri në 1700 ditë. Pyetja themelore është, se që ku do e fillosh hetimin? Do e fillosh hetimin për të gjithë gjyqtarët që kanë kaluar ditën e 21 dhe kështu i bie t’i fusësh të gjithë gjyqtarët në hetim? Por natyrisht duhet të bësh një balancë, sepse edhe sikur të duash, nuk ke edhe inspektorë mjaftueshëm për të futur në hetim të gjithë gjyqtarët për kalimin e një dite të afatit për zbardhjen e vendimeve gjyqësore dhe bëmë analizën, që në sa kohë shumica e gjyqtarëve zbardhin vendimet e veta dhe sipas kësaj na doli 120 ditë. Domethënë, shumica e gjyqtarëve, gati 90% e gjyqtarëve të Gjykatës së Tiranës, për atë periudhë kohe që matëm, i kishin zbardhur vendimet e tyre me rreth 120 ditë pasi kishin dhënë vendimin gjyqësor dhe ne thamë vetëm për këtë periudhë kohe, për gjyqtarët që i kemi gjetur tej kalimit të afatit 120-ditor, pra afatit mesatar, do t’i kalojmë në hetim disiplinor, për të parë përse i kanë zbardhur me vonesë. Ata që i kanë zbardhur brenda këtij afati është brenda logjikës që ka pasur ngarkesë pune, sepse ishte shumica e gjyqtarëve që kanë zbardhur vendimet dhe pasi bëmë këtë hetim, proceduam disiplinarisht gjyqtarë. Këtë e tregoj për të treguar se si funksionon, se si e mendojmë dhe si mundohemi të qasemi në raport me ngarkesën që gjyqtarët kanë, por edhe në raport me detyrimin që kanë, se tek e fundit fare qytetarët, bie dakord me zotin Bylykbashi, qytetarët nuk duan të dinë më për ngarkesat që ka sistemi apo për vonesat e sistemit. Duan vendimin gjyqësor. Gjetja e kësaj balance është shumë e vështirë dhe këtë po mundohemi të bëjmë. Faleminderit kryetar.
Kryetari i Komisionit Ulsi Manja: Po, faleminderit zoti Metani. Në fakt, ju e thatë edhe vetë, ky është viti i gjashtë i raportimit tuaj në Komision, por këtë radhë, ndryshe nga raportimet e tjera, keni Zëvendësinspektorin e Lartë të Drejtësisë që pas gjashtë vitesh më në fund u plotësua. Edhe kjo është një problematikë që ka patur zbatimi i reformës në drejtësi, plotësimi i një pozicioni shumë të rëndësishëm në institucionin tuaj, edhe pse ju jeni institucion monokratik. Tani, ne i kemi patur këtu dhe kanë raportuar edhe Këshilli i Lartë Gjyqësor, edhe Këshilli i Lartë i Prokurorisë dhe prokurori i përgjithshëm. Në datën 3, në mos gaboj, kemi planifikuar edhe drejtuesin e SPAK-ut, por nga do ta vërtisësh problemin, ”pataten e nxehtë” të problematikës reale që ka sistemi i drejtësisë në këto 10 vitet e zbatimit të reformës, asnjëri nuk e mban në dorë. Nuk e mbajmë as ne, as ne që jemi zgjedhur nga populli dhe që jemi pjesë e këtij Komisioni dhe e Kuvendit të Shqipërisë për t’i adresuar disa shqetësime që ka sistemi, nuk e mbajmë në dorë dhe dua ta nis nga përbërja e këshillave. Unë nuk mendoj se tek anëtarët laikë ka dorë politika. Nuk e ndaj këtë mendim, sepse po të kishte dorë politika, do ta kishim gjetur pas kaq kohësh mënyrën për t’i zgjedhur anëtarët laikë siç e ka Kushtetuta dhe ligji, por ja kemi lënë dorës së Zotit dhe anëtarët laikë që janë nëpër Këshilla, qoftë në Këshillin e Lartë të Prokurorisë, qoftë në Këshillin e Lartë Gjyqësor, thonë: “Jemi aty nga dora e Zotit, nga goglat”. Tani, problemi shtrohet që tek ne, a shkojnë prurjet më të mira dhe kapacitetet më të mira që vijnë nga avokatia, nga profesorati dhe nga shoqëria civile në Këshilla? Sigurisht që nuk shkojnë kapacitetet më të mira dhe ne kemi, nuk po them kemi hezituar, kemi refuzuar që të bashkëpunojmë në këtë pikë për të rritur kapacitetet dhe cilësitë që do të duhet të kenë Këshillat, sepse prokurorët dhe gjyqtarët i zgjedhin vetë ata. E kanë mekanizmin: gjashtë prokurorë, gjashtë gjyqtarë i zgjedhin vetë, por të paktën pjesa që çojmë ne, ne kemi vite, nuk e di sa herë janë ripërtërirë Këshillat, po më duket dy herë. Në të dy rastet janë zgjedhur me short dhe kaq e vërtetë është kjo, sa ma besoni, ka nga ata që janë aty në Këshilla që as vetë se besojnë sepse janë aty. Nuk e besojnë. Nuk dua të ndaloj te një takim që kemi patur pak kohë më parë në Durrës, mes tre vendeve tona: Rumanisë, si vend anëtar i Bashkimit Evropian; Moldavisë, si vend kandidat; por dhe Shqipërisë, që është pak një hap më përpara; dhe këshillave respektive, pra Këshillit të Lartë Gjyqësor, Këshillit të Lartë të Prokurorisë së Moldavisë dhe Këshillit të Lartë të Magjistraturës të Rumanisë. Nuk na bën nder kur vetë përfaqësuesit e këtyre këshillave thonë që ne jemi aty se na ra Zoti, kapi goglën, në vend që të flasin realisht për shqetësimet që ka sistemi, se sistemi ka shqetësime, pa diskutim. Dhe unë dua, e nisa nga vetja, që në radhë të parë do të duhet edhe ne, kur flasim për sistemin, do të duhet të mbajmë përgjegjësitë që na takojnë, ato përgjegjësi që na ka ngarkuar Kushtetuta dhe ligji, xhanëm, se s’po kërkon kush të shkojë në sallën e gjyqit. Ju e thatë, por nuk është e nevojshme të thuhet që ka mungesë bashkëpunimi konkret dhe të vazhdueshëm ndërmjet organeve të sistemit të drejtësisë. Është e dukshme ajo. Unë e kam edhe nga përvoja, po është edhe e dukshme edhe nga raportimet. Në qoftë se bëhet një mbledhje e përbashkët e dy këshillave dhe ku ftohet edhe Inspektori i Lartë i Drejtësisë apo Prokurori i Përgjithshëm apo Ministri i Drejtësisë, ajo mbledhje e përbashkët, qoftë edhe dy në vit, bëhet sepse duhen plotësuar rekomandimet e Rezolutës së Kuvendit, kur në fakt është detyrim ligjor, por nuk ka rëndësi a mblidhesh a s’mblidhesh, se mund të mblidhesh dhe pesë herë në vit formalisht. Problemi është ai që ju thatë: a ka një diskutim dhe shqetësim real për sistemin kur mblidhen aktorët kushtetues të sistemit të drejtësisë? A ka një diskutim dhe përgjegjshmëri nga secili prej aktorëve për t’iu dhënë përgjigje sëmundjeve që ka si sistemi, jo thjesht dhe vetëm me 140 mijë dosjet e backlogut? Kjo është një problematikë që e kemi sot për shkak të atyre shkaqeve që dihen, që lidhen me vetingun, me mungesën e gjyqtarëve dhe të prokurorëve në sistem, por dhe kjo, pra ky shkak do të zhduket në fund të vitit 2028. Do t’i kemi 341 prokurorë dhe 408 gjyqtarë. Edhe pse këtu u tha që kurrë nuk do të jenë 408 gjyqtarë, sepse 25 prej tyre, për efekt të ligjit, janë në institucione të tjera, janë në KLGJ, janë në KLP, po flas për të dyja tani, janë në ILD për t’u plotësuar ai numri që është aty, shkojnë me komandim në Ministrinë e Drejtësisë. Pra, ne kemi shumë më pak gjyqtarë dhe prokurorë që trajtojnë lëndë në sallat e gjyqeve. Do ikë edhe ky shkak. Po a do të zgjidhet problemi që kemi? Dhe unë bashkohem me ju kur thoni që nuk është pozicion pune 8 orë që të jesh gjyqtar dhe prokuror. Është përgjegjësi, përgjegjësi e një niveli krejt tjetër nga ç’janë llojet e tjera të përgjegjësive, sepse të është besuar misioni të japësh drejtësi ndërmjet dy palëve që kanë ardhur për një hall në dyert e gjykatës. Por në qoftë se hallin që të ka ardhur në dorë, lëndën që të ka ardhur në dorë për të dhënë drejtësi, ti e sheh si diçka të huaj, si diçka të jashtme, edhe 17 muaj do të shkojë zbardhja e vendimit, do të shkojë dhe dy vjet zbardhja e vendimit, sepse nuk të dhemb. Dhe unë jam i bindur, ju e keni bërë atë inspektim tematik tek Gjykata e Tiranës, por nuk desha të zgjatem me pyetje, se brenda asaj lënde që ju keni kontrolluar, unë jam i bindur që ka gjyqtar që kur ka dashur e ka zbardhur vendimin brenda asaj, brenda afatit procedurial, dhe kur nuk ka dashur, është justifikuar me ngarkesën dhe e ka filluar ditën e 21-të, dhe pastaj shkon dhe deri në 17 muaj. Jam dhe bie dakord me ju kur thoni: Po të kapim këtë indikator të performancës së gjyqtarëve, do t’i shkarkojmë të gjithë. Por nuk është kjo zgjidhja. Ajo që më shqetëson mua është pse këto vendime i zbardhin në kohë dhe një pjesë tjetër vendimesh nuk i zbardhin, se gjithmonë ka një pse. Dhe vihet prapë tek ndërgjegja. Disiplina në punë, e kam ngritur edhe kur i kisha këtu përfaqësuesit e Këshillave. Jam dakord që qeveria do të duhet të bëjë të vetën sa i takon infrastrukturës, ore minimumin e kushteve për të punuar, por askush nuk e kontrollon disiplinën në punë sot. Si është disiplina në punë? Sepse është tek mekanizmi i reagimit. Prokuroria është pranë gjykatës. Gjyqtari, kur ka gjyqet e veta dhe kur është përbërë një trup i gjykues, bie dakord atje, i lënë të hënën dhe të martën, i jap për hatrin tënd edhe të mërkurën, dhe pas ditës së mërkurë, deri kur vjen e hëna tjetër, nuk ke më. Gjen vetëm kryesekretarin e gjykatës atje. Mund të gjesh kryetarin e gjykatës nëse banon atje ku banon, se tani ne kemi një gjykatë të madhe dhe një prokurori të madhe, se të gjithë banojnë në Tiranë. Pra, dhe ndërkohë që gjyqtarët dhe prokurorët do të duhet të punojnë si çdo zyrtar publik në këtë vend, siç punoni dhe ju 8 orë nga e hëna deri të premte, minimumi 8 orë, sepse kur ka ngarkesë, puna është dhe pa orar, por minimumi, siç punojnë të tjerët, duhet të punojnë dhe ata, se kur nuk e ndjen, kështu mbërriti puna. Edhe këta janë problematika në vete. Edhe kur i pyet se si do zgjidhet kjo gjë, na thuhet: Gjyqtarët janë të pavarur. Ore janë të pavarur në lëndën që trajtojnë, në vendimmarrjet që marrin, në vendimet që marrin dhe që japin, por nuk janë të pavarur nga ligji, nga disiplina formale në punë. Dhe kur i thuhet se çfarë duhet të bëjmë për ta adresuar këtë problem, thonë: E ka në në dorë Inspektori i Lartë i Drejtësisë. ” Po mirë, Inspektori i Lartë i Drejtësisë që e paska për detyrë llogaridhënien e sistemit, pra kontrollin e sistemit, po ju keni vendimin. Si do ta zgjidhim këtë punë? A je qeveria e gjyqësorit? Ti a je qeveria e prokurorisë? Ti a menaxhon sistemin e karrierës së këtyre gjyqtarëve dhe prokurorëve? Po me sa lehtësi, kur konkurrojnë për t’u ngritur në detyrë, nëpër pozicionet që hapen vakante, nuk merren në konsideratë këto lloj shqetësimesh që ngre Inspektori i Lartë i Drejtësisë dhe që janë të shkruara aty në inspektimet që ka? Pra, e shohin si diçka të jashtme. Kur ti i kërkon llogari se çfarë bën KLGJ-ja apo KLP-ja në rastin konkret, të gjithë largojnë duart dhe ka një shqetësim tjetër që është ngritur: “Zoti Inspektor, këtu, pavarësisht se u dhanë shpjegimet, mirë që më në fund u zgjidh çështja e emërimit të drejtuesve, tani nuk ka kandidatë se duan të vijnë të gjithë në Tiranë. Shkojnë atje në prokuroritë e rretheve apo në gjykatat e rretheve dhe kush plotëson kriteret gjyqtar për të ardhur në gjykatë apeli apo në një gjykatë më të madhe, kur hapet gara atje, nuk futet për t’u bërë kryetar, se do të vijë këtej, në Tiranë të gjithë. Ndërkohë që unë nuk e them për mburrje, por unë vij nga sistemi. Ka qenë nder të ishe gjyqtar dhe prokuror, nder jete. Tjetra që e shoh me shqetësim këtë, nuk zgjidhet çdo gjë me kontroll, as me masat disiplinore. Dhe sa vite do të na duhen që të vijmë tek ai ndërgjegjësimi që ju thoni. Pra, do të vijë një moment maturimi edhe për këshillat, edhe për organet e tjera të sistemit të drejtësisë. Po kur do vijë ky moment maturimi? Sepse u bënë 10 vjet dhe dosjet atje…vetëm kanë filluar një studim. Këshilli i Lartë Gjyqësor dhe Këshilli i Lartë i Prokurorisë, nisur edhe nga ngarkesa që kanë, numri aktual dhe matrica e plotësimit të vendeve vakante në 2028 po bëjnë një studim, sa do të duhet të jetë numri i prokurorëve dhe gjyqtarëve pasi të plotësohen vakancat nga vetingu. Unë do t’ju ftoja që të bëheni dhe ju pjesë e këtij diskutimi dhe ne do t’ju nxisim që të bëheni pjesë e këtij diskutimi për arsye se duhen vënë në punë të gjithë indikatorët e matshëm të sistemit për të gjykuar nëse duhet të kemi një numër më të madh gjyqtarësh dhe prokurorësh, apo nuk duhet të kemi. Dhe nuk duhet të nisemi nga backlogu. Ka standarde evropiane të CEPEJ-it të vendosura për këtë gjë, por u kemi sugjeruar realokimin e burimeve njerëzore. Për shembull, sot sistemi i prokurorisë, ka prokurori dhe gjykata që kanë ngarkesë mesatare, nënmesatare në punë, ndërkohë që gjykata e Tiranës dhe prokuroria e Tiranës janë në dyfishin e kapaciteteve. Por gjithsesi, ju do të duhet të bëheni pjesë e këtij diskutimi, sepse keni të dhënat që rezultojnë nga inspektimet tematike që bëni apo inspektimet institucionale. Ka…dhe këtu dua të bëj një sugjerim, zoti inspektor, dhe nuk e bëra kot pyetjen: A i publikoni inspektimet tematike, apo nuk i publikoni? Sepse unë e di që ju i publikoni dhe inspektimet tematike dhe inspektimet institucionale dhe i kam parë, edhe e kam parë dhe faqen tuaj, siç kam lexuar dhe raportet ndërkombëtare dhe progresraportet që nxjerr BE-ja për vlerësimin që japin për Inspektorin e Lartë të Drejtësisë. Por ndoshta, edhe pse nuk besoj që ai që bërtet më shumë ka gjithmonë të drejtë, nuk e besoj këtë. Ndoshta kur nuk marrin vesh as me prezencën tuaj me kërkesa në KLGJ dhe në KLP, dhe as me publikimin e raporteve në faqen në ëebsite, as kur ja vini në dispozicion Kuvendit, ka ardhur koha që ta institucionalizoni komunikimin me publikun, që të përcillni tek opinioni publik realisht atë që bëni, që punoni, sepse puna bëhet. Sa të tjerë vendosin t’ia përcjellin me lodra, edhe kur s’kanë ç’përcjellin, veç i bien kot. Zoti Bylybashi thotë: Çajini edhe lëkurën nganjëherë. Është e vërtetë kjo se lëkura çahet kur s’ke ç’jep. Bjeri e lodhu sa të duash, sa të çahet lëkura. Ndërsa ju, ka ardhur koha që këto rezultate të inspektimeve tematike që prekin lëndën e ankesave që keni ju, do të duhet t’i thuhen popullit: Ja ankesa, ja inspektimi, ja masat që kemi marrë. Jo se nuk e keni bërë, por kjo e krijon perceptimin që disa institucione gjasme që bërtasin më shumë, punojnë më shumë dhe disa të tjerë që bëjnë punën dhe kanë zgjedhur rrugën institucionale të trajtimit të gjërave duket sikur s’punojnë, se shifrat janë aty në fund të ditës. Shifrat janë aty, raportet janë aty, gjyqtarët dhe prokurorët e kontrolluar janë aty, masat që janë propozuar këshillave janë aty, vendimmarrjet e këshillave janë aty. Unë nuk them që shkarkimi i gjyqtarit dhe prokurorit duhet të jetë në normë. Shkarkimi i gjyqtarit dhe prokurorit është lajm në çdo vend të botës demokratike. Nuk është kollaj të shkarkohet një gjyqtar dhe një prokuror, por të paktën kjo punë që bëhet për ta sjellë sistemin në shina do të duhet. Është, dhe ka ardhur koha tani! Keni mjaftueshëm vite mbi supe që e drejtoni atë institucion, që ato që shkruani dhe ato që punoni dhe ato që i çoni përpara Këshillave, publiku t’i dëgjojë dhe prej jush. Jo se nuk i ka dëgjuar, por duhet t’i dëgjojë. Marr kontrollin tematik, u shkoi institucioneve, prezantoje se trajton 3700 ankesa në vit. Pse të gjithë largojnë duart kur del një gjë sensitive në opinionin publik dhe pastaj e merr në dorë Inspektori? Dhe kur Inspektori, pas një muaji, dy muajsh, jep rezultatet e atij inspektimi, thotë: “E mo, i iku koha kësaj tani, se doli tjetra. Kjo s’ishte gjë. Ou, nuk ishte gjë kjo. Pra, vajtën inspektorët atje, kontrolluan, i morën dosjet, të gjitha me radhë, problemet. Pra, kjo qënka gjë, vetëm kur ndodh, kur zbardhet gjëja, nuk përbën lajm kjo. Këtë e kam sugjerim timin, konkluzion timin që e kam nga të gjitha dëgjesat që kam dëgjuar këtu. Ndërsa për problemet që keni, sigurisht është një mangësi që ka në numrin e inspektorëve. Shpresoj që të plotësohen, por nuk mendoj se janë shumë të nevojshme dhe të domosdoshme për institucionin. Por nuk mendoj se ka çaluar puna e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë tek vakancat që ka, se në fund të fundit ju keni mjaftueshëm staf ndihmës edhe me atë numër inspektorësh që keni në dispozicion për t’iu përgjigjur sfidave dhe nevojave të sistemit. Thënë të gjitha këto, nuk po them se pjesa tjetër e sistemit janë zi dhe Inspektori i Lartë i Drejtësisë është bardhë, sepse sistemi duhet të parë në 360 gradë. Unë për vete e kam thënë dhe këtu bashkohem me zotin Bylykbashi. E para njëherë, ne këtë nivel këshillash kemi. Nuk e di si e keni parë ju. Jam i bindur që dhe ju e keni parë me shqetësim, siç e kemi parë dhe ne. Nuk është mirë kur i përcillen mesazhe publikut ai nivel debati dhe diskutimi në organet kushtetuese të sistemit të drejtësisë, cila do të jetë natyra e debatit. Në fund të ditës, edhe mes kolegëve ka debate, edhe sidomos mes juristëve, por publikut do të duhet t’i përcillet një tjetër mesazh nga organet e e sistemit të drejtësisë, se pastaj nëse do të shkojmë tek ajo që ju thatë, që dhe drejtësia, sistemi, dhe kur flas për sistemin, po flas për lëndën e sistemit, për ata që japin drejtësi dhe ata që hetojnë. Nëse magjistratët që prodhon shkolla reflektojnë, dakord që reflektojnë nivelin që ka shoqëria, por unë e di që të qenurit gjyqtar është profesion i elitave të mendimit juridik. Më kupton? Edhe të qenurit prokuror, sepse dhe shoqëria ka shtresat e veta. Unë, të paktën, kështu e di që thuhet. Një shprehje që na kishin thënë, që ligji është serioz dhe ne e morëm me seriozitet këtë punë kur shkuam në drejtësi. Kështu duhet të jetë. Tani, po në qoftë se kemi rënë në këto pozita, duhet ta shohim shumë më thellë se ku e kemi defektin dhe këtu pastaj vijmë atje ku e nisa, duke filluar nga ne, edhe ju në një tryezë të përbashkët, po jo duke e parë problemin tek tjetri, se kështu nuk zgjidhim asgjë. Ulet dhe diskutohet parlamenti, ekzekutivi, gjyqësori, ore çfarë do të bëjmë me të ardhmen e sistemit. Sigurisht që sistemi që kemi nuk është ai që ishte. Ka shumë për shkak të asaj reforme që bëmë. Kemi ndonjë indikator të matshëm, sidomos sa i takon, organeve të posaçme të luftës kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, por nuk është ky sistemi. Në qoftë se ata trajtojnë një lëndë me 700 dosje në vit, se nuk e kam tani, do ta shoh kur të vijnë, prokurori i përgjithshëm këtu tha: “Kam 66000 çështje në vit, mosfillime, plus çështje të reja. E di ç’do të thotë 66.000 kallëzime që shkojnë në 13 prokurori të juridiksionit të përgjithshëm? Janë qytetarë shqiptarë, qytetarë shqiptarë që i janë drejtuar prokurorisë dhe presin nga ajo trupë prokurorësh, ndërsa ne e shohim ngushtë këndin. Gjithsesi, ndjesë se u zgjata, por ju përfaqësoni një institucion që, kur e konceptuam reformën në drejtësi, thamë: “Garancitë e sistemit, garancia e sistemit do të jetë inspektori i lartë i drejtësisë,” dhe prandaj e nxorëm nga jashtë Këshillit të Lartë të Drejtësisë të dikurshëm apo pushtetit të ministrit të drejtësisë, se kur flasim për ministrin e drejtësisë, nuk duhet të marrim në konsideratë reformën në drejtësi. Ministri i drejtësisë është duart lart edhe thotë që merret me politikat e sistemit, po dhe se ç’me politika sistemi merret, këtë s’e di. Po statistikat i prodhon, i mbledh në mënyrë manuale sa këtu, sa atje, dhe publikon një statistikor vjetor aty dhe përfaqëson, paraqet, mbron dhe buxhetin e organeve të drejtësisë. Në fakt, ata e negociojnë vetë me Ministrinë e Financave, po i ka mbetur kjo punë që e mbron Ministri i Drejtësisë. Unë për këtë diskutim jam, për këtë diskutim, sepse po t’i shohësh raportet, të gjithë organet e drejtësisë që i kanë sjellë raportet në komision, raportet nga pikëpamja e metodologjisë edhe e punës që pasqyrojnë treguesit, se shifrat nuk ndrohen. Në qoftë se ke bërë 10 inspektime, 10 inspektime janë shkruar aty. Unë s’t’i bëj dot as 11, as 12, po as pesë. Raportet i marrim në rregull që të vëmë gishtin aty ku janë plagët e sistemit. Unë pres këtë lloj bashkëpunimi dhe reflektimi njëkohësisht, por duke mos vënë gishtin se ku është fajtori, se fajtor në fund të ditës jemi të gjithë për këtu ku kemi mbërritur. Edhe unë, bashkë me zotin Bylykbashi, që kam qenë anëtar i Komisionit të Reformës në Drejtësi nga dita një dhe deri sot që jam kryetar i Komisionit të Ligjeve. Ky më pak, sepse ky thotë: “Unë kam qenë deri te ndryshimet kushtetuese dhe te ligji i SPAK-ut. Më vonë thotë: S’kam qenë, thotë unë. Jo, po a kupton? S’kam qenë – thotë. Edhe mirë, por po ke prek pak… si ke qenë tek të gjitha, si ke qenë te dy, në fund fare, barazim jemi, se ky ka ngritur dorën te Kushtetuta dhe këtu i ka hapur rrugën të gjithave. Këto kisha unë, zoti inspektor.
Deputet Oerd Bylykbashi: Nëse mundesh, pra jo me përqindje, pra nga dallojnë këto ankesat dhe te komenti që mund të bëni, nëse e mora përgjigjen, nga dallon gjithë ky volum ankesash çfarë është problemi, që është i gjyqësorit, mungesë kapacitetesh, dembelizëm, po deshe, etj., dhe çfarë është që vjen nga jashtë. Pra, gjithë ky numër i madh reflektohet në mosfunksionimin e të gjithëve, për shkak se po mbytet sistemi i drejtësisë me padrejtësi që vijnë nga mënyra si funksionon shteti. Pra, nga dallon kjo gjë?
Kryetari i Komisionit Ulsi Manja: Shiko, kjo do të na e kthente diskutimin dhe njëherë nga e para. Shiko, janë të shkruara aty. Unë e pashë tipologjinë e ankesave. Po t’i shohësh edhe po t’i ndash në grup ankesat, pra në në mënyrë grupore, ankesat e të njëjtit lloj, dihen ato që tha zoti Metani, janë ankesat. Po sigurisht e tha ai që infrastruktura e godinave është një nga…është një indikator, edhe ne e kemi pranuar atë që ka përplasje, përplas qytetari, shkon në drejtësi. Por gjithsesi, zoti Metani, një fjalë të fundit përpara se unë t’ju falenderoj dhe të mbyllim mbledhjen.
Inspektori i Lartë i Drejtësisë Artur Metani: Së pari, faleminderit relatores për punën dhe për mirëkuptimin për situatën në të cilën gjendet Zyra e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë për problematikat, sfidat edhe arritjet që ka pasur. E vlerësoj natyrisht edhe mbështetjen e Komisionit, pikërisht për këtë lloj diskutimi që ne kemi nevojë të bëjmë bashkë. Së dyti, vetëm një përgjigje për zotin Bylykbashi. Çështja është që ky është perceptim dhe kjo është analizë që ne nuk e bëjmë. Unë mund të kem mendimet e mia për këtë dhe kam padyshim mendimet e mia, po që rezervohem t’i them, se mund të bëhen edhe politike pastaj. Edhe është një gjë që nuk e zgjidh. Situata në drejtësi është ajo që është, por unë do kërkoja me shumë përulje, që të jemi super të kujdesshëm, e para për të analizuar sistemin dhe e dyta për zgjidhjet dhe zgjedhjet që do bëjmë për të rregulluar dhe për të ndryshuar gjërat. Nuk do doja që të marrim, të japim mendime apo të marrim vendime për shkak të një emocioni të situatës së sotme dhe prandaj bie shumë dakord me tryezën që ju mendoni që të bëni. Dhe që nga dita një, kam kërkuar raport shumë më të ngushtë si Inspektor i Lartë i Drejtësisë me Komisionin e Ligjeve, apo me këdo tjetër, për të zgjidhur pikërisht këto situata, ose për t’i dhënë drejtim me ca mendime kësaj situate në të cilën gjendet sistemi i drejtësisë sot, që jo domosdoshmërisht është e keqe. Unë ndaj tjetër mendim se probleme ka sa të duash, po shpeshherë e keqja mbizotëron mbi atë që po ndodh realisht. Drejtësia që kemi sot nuk është ajo që kishim. Por tani ne na ka rënë të zgjidhim këto probleme që kemi. Minimalisht tani sistemi ka më shumë pavarësi dhe për mua është shumë e rëndësishme kjo, sepse ju e përmendët që e hoqët Zyrën e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë nga institucionet, që edhe mund ta njollosnin pavarësinë e magjistratëve dhe e bëtë institucion të pavarur. Po pikërisht kjo është arritja më e madhe, mendoj, për reformën në drejtësi, që e ka krijuar institucion të pavarur. Në këndvështrimin tim, edhe pse mund të duket arrogante, është një institucion që po performon në mënyrë të pavarur, pikërisht për atë mision që i ka dhënë Kushtetuta dhe ju, që bëtë atë ndryshim kushtetues, sepse shpeshherë merret si e mirëqenë kjo, po në fakt nuk është. Është ndoshta detyra, një nga detyrat më të vështira që duhet të ketë një person, që është Inspektori i Lartë i Drejtësisë. S’po flas për vete, sepse e thashë edhe më parë qasjen time, por është i vetmi person që ka të drejtën e firmës për të filluar ose jo një hetim disiplinor ndaj magjistratit, që nëse nis për shkak të motivimit publik, pra në kundërshtim me Kushtetutën, kthehet në mjet shantazhi për magjistratët, cka nuk u shërben padyshim as qytetarëve, as sistemit. Reagim tjetër, jam dakord me ju, nuk mund të ketë një institucion që funksionon dhe disa që nuk funksionojnë. O jemi të gjithë që funksionojmë, pra ose e meritojmë të gjithë ose nuk e meritojmë të gjithë, se është shumë e rëndësishme. Dhe kjo nuk lidhet thjesht me individin që është titullar, lidhet me performancën e organeve të qeverisjes në raport me qytetarët. Prandaj, për këtë arsye them ose do performojmë të tërë, ose nuk do performojmë të tërë. Në lidhje me disiplinën në punë të magjistratëve, në fakt, rreth para një viti, edhe unë këtë perceptim kisha dhe për këtë arsye ne menduam një inspektim tematik, pikërisht për të parë disiplinën në punë të magjistratëve, jo për të prekur pavarësinë, siç reagojnë shpeshherë ndoshta magjistratët dhe Këshillat. Eshtë shumë e vështirë të matësh disiplinën 8 orë të magjistratit si gjyqtar, si prokuror, për shumë arsye. Por filluam inspektim tematik për planifikimin e seancave gjyqësore dhe kryerjen e seancave gjyqësore. Në 10, kam përshtypjen, nëntë apo 10 gjykata të vendit, pikërisht për ta kontrolluar disiplinën e magjistratëve me mënyrën si planifikojnë seancat gjyqësore dhe si e ndjekin këtë kalendar planifikimi të seancave gjyqësore. Pikërisht për t’i dhënë magjistratëve e para mesazhin që disiplina në punë kontrollohet nëpërmjet një forme që e parashikon kushtetuta dhe ligji, pa ceduar dhe pa cënuar pavarësinë e tyre. Ky inspektim tematik ka mbaruar, është në faqe, mund t’ua bëjmë të ditur gjithsesi. Kemi dalë me një numër të madh rekomandimesh, kryesisht për Këshillin e Lartë Gjyqësor dhe patjetër që do ndjekim ecurinë e zbatimit të rekomandimeve. Pra, do e thoja që çdo shqetësim që del në publik, ne mundohemi ta adresojmë. Jo gjithmonë del ashtu siç perceptohet në publik, sepse nga të dhënat që kanë dalë nga ky inspektim tematik nuk janë tërësisht, ashtu si mendohet që gjyqtarët e prokurorë kanë një disiplinë ose s’kanë disiplinë fare në punë. Ka problematika, për këtë arsye kemi dalë me rekomandime, por është një gjë që duhet balancuar mirë. Jam shumë dakord me rolin publik që duhet të ketë Inspektori i Lartë i Drejtësisë në raport me inspektimet e kryera, jo thjesht për të evidentuar punën që është bërë, sepse puna është aty, ashtu sic thatë ju. Kush do ta shohë, do ta shohë; kush nuk do ta shohë, nuk do ta shohë. Mund të dalësh dhe me daulle, domethënë. Po nuk është ky shqetësimi.
Kryetari i Komisionit Ulsi Manja: Jo, jo, zoti Inspektor, unë kam një problem. Kur të bëra ato sugjerime, mendoj që duhet të marrin përgjigje ata që e shohin dhe e lexojnë, po e transmetojnë ndryshe, se këtë e kam unë, këtë e kam shqetësim. Prandaj them duhet të ndryshoni qasje.
Inspektori i Lartë i Drejtësisë Artur Metani: Ndoshta, por unë jam, shiko, ndoshta keni ju…!
Kryetari i Komisionit Ulsi Manja: Edhe pse ju mund të më thoni që ata që nuk duan ta lexojnë ashtu siç është, kurrë s’kanë për ta lexuar, dhe sikur të thoni ju… Problemi është raporti me publikun.
Inspektori i Lartë i Drejtësisë Artur Metani: Për mua është e rëndësishme që veprimtaria e institucioneve të jetë transparente. Pra, nuk ka asnjë gjë që bën Inspektori i Lartë i drejtësisë, që nuk është në faqen e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë, faqen e internetit që ka Zyra e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë. Nga inspektimi tematik në çdo veprimtari dhe çdo kontroll që i bëhet Inspektorit të Lartë të Drejtësisë, meqë ra fjala, Zyra e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë i është nënshtruar çdo kontrolli të mundshëm nga KLSH, nga Ministria e Financave, nga Komisioni i Shërbimit Civil, nga çdo institucion që kontrollon veprimtarinë, nga Drejtoria e Arkivave, nga ku di unë, se s’më kujtohet. Dhe të gjitha, e para kontrollet janë në faqe dhe të gjitha kontrollet nuk kanë evidentuar asnjë problematikë në veprimtarinë e institucionit të Inspektorit të Lartë të Drejtësisë, që për mua është themelore, sepse Inspektori i Lartë i Drejtësisë nuk është vetëm organ drejtësie, është institucion publik në radhë të parë. Ka edhe performancën si institucion publik. Së dyti, në raport me thelbin e punës së Inspektorit të Lartë të Drejtësisë, prapë është në faqe një inspektim i kryer nga Këshilli i Gjyqësor Spanjoll, nga ekspertë, nga inspektorët e Këshillit Gjyqësor Spanjoll për procedimet disiplinore që ka kryer Inspektori i Lartë i Drejtësisë dhe kanë dhënë, kanë marrë të gjitha procedimet disiplinore që ka bërë Inspektori i Lartë i Drejtësisë, i kanë analizuar dhe kanë dalë me dy rekomandime: që Inspektori i Lartë i Drejtësisë i ka raportet hetimore të procedimeve voluminoze, pra duhet të jetë më të shkurtra dhe e dyta, lloji i masave që kërkohet, ka lidhje me pavarësinë e gjyqtarëve. Vëren se nuk duhet kërkuar ulja e pagës si masë disiplinore, sepse preket dhe familja. Pra, dua të them, institucioni është i kontrolluar në çdo fazë, në çdo moment, nga kushdo që e ka kompetencën ta kontrollojë Inspektorin e Lartë të Drejtësisë dhe të gjitha janë në faqe. Tani, për ta bërë publike këtë gjë, ndoshta keni drejtë. Unë nuk kam dashur të luaj asnjëherë rolin, se nuk është roli i Inspektorit të Lartë të Drejtësisë që të tregojë çfarë ka bërë, ndërkohë të tjerët kanë problematikat e veta, sepse edhe ne kemi problematikat tona, padyshim, edhe ne kemi shumë gjëra për të rregulluar, sepse dinamika e problematikave me të cilat hasemi, duhet të jesh edhe fleksibël për të ndryshuar metodologjinë e punës, praktikat e punës, reagimin e shpejtë për gjërat që ndodhin, por të gjitha janë pjesë e një balance që ne e bëjmë çdo ditë. Për shembull, vërtetë nuk është rritur numri i inspektorëve, se janë ata që janë, por numri i inspektimeve tematike është rritur dhe pyetja është si ka mundësi, sepse edhe profesionalizmi i inspektorëve, trajnimi, eksperienca që ata fitojnë, i bën ata më të zhdërvjellët për të kryer ato inspektime tematike që ka nevojë institucioni. Pra, si me thënë, shikohet dinamika dhe zhvillimi i institucionit, por për ta bërë publike këtë, e marrim me shumë kënaqësi edhe si sugjerim, edhe personalisht do e konsultojmë edhe me kolegët, domethënë, por hezitimi im ka qenë gjithmonë që nuk do të doja, sepse jam i mendimit o janë të gjitha institucionet bashkë ose s’janë. Kjo është dilema ime. Duke ju falenderuar edhe njëherë për mirëkuptimin, e kam bërë shpeshherë këtë ftesë, po e bëj prapë. Do të doja që anëtarët e këtij komisioni të vinin e takonin edhe vetë inspektorët, pranë Zyrës së Inspektorit të Lartë të Drejtësisë, për të parë ndoshta edhe ndjeshmërinë që ata kanë.
Kryetari i Komisionit Ulsi Manja: Jo, shumë faleminderit zoti Metani edhe për ftesën për të ardhur dhe t’i shohim vetë, pse jo të kemi edhe një vizitë në institucionin që ju drejtoni. Se me thënë të drejtën, ne si komision, ngaqë na ka mbyt puna këtu, edhe pse e kemi kompetencë të bëjmë monitorime dhe mbikëqyrje parlamentare, ndoshta do i bie ta bëjmë me institucionin tuaj si fillim. Me kënaqësi do vijmë. Unë dua t’ju falenderoj sot për raportimin. Siç do t’i kërkoja zonjës Bylykbashi që pjesë të projektrezolutës që do të bëjmë për institucionin e zotit Metani për vitin 2026, ne të reflektojmë edhe disa nga problematikat dhe shqetësimet që edhe dolën në këtë raportim dhe më pas, besoj në datën 3 korrik, të premten, ne ta kemi gati projektrezolutën që ta miratojmë. Më pas të vijojë puna tek Komisioni i Nismave, ku do të raportoni për zbatimin e rezolutës së vitit që kaloi, edhe pse ajo u miratua gati në fund të vitit, dhe për rekomandimet që mund të kenë dalë nga monitorimi periodik dhe që do të duhet të bëhen pjesë e tekstit final të projektrezolutës që do të shkojë në Kuvendin e Shqipërisë. Unë dua t’ju falenderoj dhe për punën që bëni dhe bashkohem me të gjithë sa ju thatë në këtë mbledhje komisioni, duke e parë tërësisht sistemin e drejtësisë, arritjet, sfidat, por dhe problematikat si shqetësim të përbashkët. Vetëm kështu mund t’i zgjidhim, ndryshe po hyjmë pastaj për të parë secili pjesën e vetë. Unë jam i bindur që nuk do të bëjmë asgjë, vetëm se problemi do të ngelet aty pa përgjigje dhe pa zgjidhje. Dua të falenderoj dhe kolegët e mi deputetë sot për këtë ditë të gjatë pune dhe ne do të vazhdojmë. Kemi akoma një ditë më të gjatë, sepse kemi dhe jemi dhe në seancë plenare. Dua të falenderoj edhe stafin e Kuvendit që na mundëson zhvillimin e këtyre mbledhjeve, zhvillimin normal të mbledhjeve tona, por dhe publikun që jam i bindur që raportimet e institucioneve të drejtësisë i ndjek me shumë interes dhe këtë e kemi nga sondazhet që kemi sa i raportojnë institucionet tuaja, sidomos drejtësia, është pushtet shumë i ndjeshëm. Shumë faleminderit dhe ditë të mbarë të gjithëve.
